Onder het bewuste

weblog over het onbewuste
  • Home
  • Artikelen
  • Achtergrond

  • Lichamelijke gezondheid door verwerken van gevoelens

    © | 26 October 2020 | | reageren (0)

    Begin dit jaar kreeg ik griep met direct daarna een verkoudheid. Omdat ik al vele jaren het idee heb dat lichamelijke gezondheid door het verwerken van gevoelens te verbeteren zou moeten zijn, ben ik toen gaan proberen mijn vatbaarheid voor luchtweginfecties te verminderen. Een paar weken na die griep begon de Corona-pandemie om zich heen te grijpen in Nederland, wat voor mij nog een extra motivatie was.

    Ik ben hier nu zo'n driekwart jaar dagelijks mee bezig geweest en heb inderdaad het idee dat mijn lichamelijke gezondheid duidelijk merkbaar verbeterd is. In eerste instantie was ik vooral bezig met de gevoelens in mijn neus te verwerken, omdat ik me vooral zorgen maakte over luchtweginfecties. Maar toen ik de resultaten voelde, realiseerde ik me dat ik dezelfde benadering ook voor de rest van mijn lichaam kon toepassen.

    Neus

    In mijn neus vielen mij in eerste instantie vooral prikkelende irritaties op. Die vielen met enige moeite te verwerken. De irritaties verminderden daadwerkelijk door erop te focussen. Hierna bleken nogal wat gevoelens op te komen over mijn verzet tegen snot en een verstopte neus. Daar bleek meer angst mee verbonden te zijn als ik verwacht had.

    Hierna begonnen mij de gevoelens van droogte in mijn neus op te vallen. Enigszins tot mijn verrassing merkte ik al snel dat deze droogte-gevoelens te verwerken waren. Ik kon het gevolg ook voelen als ik met de top van een vinger in mijn neus voelde. Het slijmvlies was daadwerkelijk vochtiger geworden door het verwerken van de gevoelens van droogte.

    Voor mij was dit een mijlpaal. Ik had ontdekt dat ik daadwerkelijk mijn lichamelijke conditie kon verbeteren door het verwerken van de gevoelens ervan. Vroeger dacht ik dat dit alleen een bijeffect zou kunnen zijn van het verwerken van emoties en dat je lichamelijke condities niet direct kon beïnvloeden. Zo dacht ik dat het verwerken van gevoelens van verdriet tot het verminderen van droogte van huid en longen zou leiden. Maar het kan dus vrij direct. Niet dat er geen emoties bij te pas komen, maar daarover later.

    Droge huid

    Ik ben toen gaan proberen de conditie van mijn droge huid te verbeteren. Ik ben begonnen met mijn bovenarm en maakte het gevoel van droogte voelbaar door de huid van mijn ene bovenarm aan te raken met vingers van de andere hand. Dat bleek niet eens zo moeilijk, al koste het een paar seconden meer dan ik bij het verwerken van andere gevoelens gewend was. Door het voelen van de droogte van mijn huid werd mijn huid vochtiger, ik kon dat vrij direct voelen gebeuren. Na enige tijd werd de huid dan weer droger, maar door het proces te herhalen verbeterde de conditie weer.

    Ik was er al snel achter dat bij het gevoel van droogte ook een gevoel van een soort verveling zat, van een gebrek aan enthousiasme. Het lijkt erop, dat zo'n gebrek aan enthousiasme de droogte in het lichaam veroorzaakt.

    Andere droge lichaamsdelen

    Na enige tijd met mijn huid gewerkt te hebben, ben ik gaan experimenteren met andere delen van mijn lichaam. Spieren, organen, botten, diepere lagen, onderdelen van mijn hersenen, overal had ik die ervaring dat gevoelens van droogte te verwerken waren. Dus eigenlijk alle onderdelen van het lichaam lijken zo'n verdrogingsproces veroorzaakt door verveling te ondergaan.

    Op een gegeven moment werd er bij een Duits populair-wetenschappelijk programma verteld dat als men ouder wordt, het hart minder goed gaat functioneren doordat het weefsel ervan droger wordt. Dus ging ik proberen om mijn hart te voelen en de droogte daarin. Het probleem was eigenlijk vooral om me te oriënteren in mijn lichaam en de plek waar mijn hart zit te vinden. Het gebied van mijn borstkas gebruik ik normaalgesproken vooral om allerlei psychische gevoelens te voelen, niet zozeer lichamelijke. Maar ik vond een gebied waar links een wat dichtere massa leek te zijn en rechts een wat minder dichte. Dus respectievelijk hart en long. In beide delen kon ik droogte voelen en relatief eenvoudig die gevoelens verwerken. Dat bleek mij daadwerkelijk meer energie te geven. Een beetje als op een elektrische fiets een hoger ondersteuningsniveau inschakelen. Het bleek ook echt zo te werken als ik mijn elektrische fiets gebruikte, ik ging meer fietsen met het laagste ondersteuningsniveau, omdat ik meer energie had.

    Processen van verdroging door verveling

    Ik heb verschillende processen van verdroging door verveling gezien. Mijn gezichtshuid rond mijn ogen lijkt vooral verdroogt te zijn door het mijn leven lang staren in boeken, naar schoolborden, naar TV en allerlei andere schermen. En mijn ogen zelf ook, ik vraag mij af als ik nog meer van deze gevoelens verwerkt heb, of dat invloed op mijn vermogen om mijn ogen scherp te stellen zal hebben. Als mijn ouders mij iets verboden, kon het gebeuren dat ik dan niets meer deed en er een soort verveling intrad. Verder lijkt het vooral een soort desinteresse in lichaamsdelen te zijn, die de droogte veroorzaakt. Lichamelijke dingen doen terwijl je met je gedachten ergens anders bent, zoals zitten of naar het toilet gaan.

    Veranderingen in mijn lichaam

    Inmiddels voelt mijn lichaam duidelijk anders aan door het verwerken van al die gevoelens van droogte en verveling. (Overigens bleken er ook andere gevoelens met een duidelijk lichamelijk aspect te zijn, waar ik op dit moment niet verder op in wil gaan.) Mijn lichaam voelt soepeler, jeugdiger. Als ik mijn neus snuit komt er zelden nog bloed mee (mijn vroegere droge neusslijmvlies bloedde nogal makkelijk). Ik heb een minder droge huid en er komt minder roos uit mijn hoofdhuid. Ik heb meer energie, mijn lichaam voelt soepeler aan en beweegt lichter. Het is allemaal nog niet zo perfect als een baby-huidje, maar het is uiteindelijk gewoon een kwestie van ermee doorgaan.

    Ik heb begrepen dat droge weefsels gevoeliger zijn voor infecties van virussen en bacteriën dan vochtige. Ik las dat medici die hun handen vaak wassen om infecties te voorkomen, ook lotion gebruiken om het verdrogen van hun huid door al dat wassen tegen te gaan, ook omdat dat de kans op infecties verder verminderd.

    Is dit te doen?

    Ik vraag me af hoe makkelijk het is voor anderen om dit te leren. Ik heb nu zo'n 14 jaar dagelijkse ervaring met het verwerken van gevoelens en voor mij is het prima te doen. De belangrijkste moeilijkheid is het focussen op allerlei lichaamsdelen waar je normaalgesproken nauwelijks aandacht aan besteedt, zoals organen. En de gevoelens zijn vrij subtiel. Hier en daar komen wat complexere gevoelens naar boven, die voor iemand met weinig voel-ervaring mischien te veel zullen zijn. En er is ook echt meer aan de hand dan alleen verveling en droogte. Maar enig resultaat zou te bereiken moeten zijn door geïnteresseerden.

    Psychisch - dus eigen schuld?

    © | 8 October 2020 | , | reageren (0)

    Met enige regelmaat zie ik, dat als de suggestie gewekt wordt dat een lichamelijk probleem een psychische oorzaak zou kunnen hebben, mensen defensief reageren. Ik suggereerde iemand die een onverklaarbare pijn in haar been had eens, om te gaan voelen wat daar precies aan de hand was en dat dat voelen tot een verwerking zou kunnen leiden. De reactie "Oh, dus je wilt zeggen dat het mijn eigen schuld is, die pijn?" stelde me teleur. Helaas was het niet de eerste keer dat ik zo'n defensieve reactie zag.

    Zelf ben ik veel bezig geweest met de psychische oorzaken van de lage rugpijn die mij jarenlang plaagde. Ik heb veel verschillende gevoelens die daarmee te maken hadden verwerkt. Inmiddels heb ik er al zo lang geen last meer van gehad, dat ik met zekerheid kan zeggen dat bij mij de oorzaken van die pijn hoofdzakelijk psychisch waren. (Overigens heb ik naderhand ook andere gevoelens verwerkt dan die ik in het eerder gelinkte artikel beschreef.) Het waren deze eigen ervaringen met lage rugpijn die mij ertoe brachten de vrouw met de pijn in haar been voor te stellen te gaan voelen wat er aan de hand was.

    Zo'n zelfde defensieve reactie las ik in een column van Ionica Smeets. Zij schrijft over langdurige klachten na corona en zegt dan:

    Te vaak zijn onbegrepen verschijnselen afgedaan als iets psychisch. Misschien doordat het voor sommige artsen makkelijker is om te doen alsof het aan de patiënten ligt, dan om toe te geven dat ze zelf iets niet begrijpen.

    Wat zij hier impliciet en expliciet zegt, zijn een aantal dingen waarvan ik vermoed dat wel meer mensen die denken:

    1. Als een arts zegt dat een lichamelijke klacht een psychische oorzaak heeft, geeft deze de patiënt de schuld, het zou dan aan de patiënt zelf liggen.
    2. Als een arts zegt dat een verschijnsel een psychische achtergrond heeft dan gaat het in feite om een onbegrepen iets en is het alleen maar een excuus, want het is niet werkelijk psychisch. Lichamelijke klachten hebben geen psyschische oorzaken.
    3. Een arts die zegt dat iets een psychische achtergrond heeft wil niet toegeven dat het in feite haar of zijn begrip te boven gaat, en dat is verwijtbaar.
    4. Iets met een psychische achtergrond is niet te behandelen, de patiënt wordt met zijn of haar hulpvraag afgewezen.

    "Eigen schuld, dikke bult"

    De reden dat ik zulke reacties als defensief zie, is dat het gaat om schuld, om "eigen schuld, dikke bult". Men voelt zich beschuldigd als gezegd wordt dat een bepaalde klacht een psychische achtergrond heeft. Zo'n gevoelde beschuldiging voelt dan als niet terecht en kwetsend. Men wordt kwaad en verdedigt zich door de beschuldiging te ontkennen. De ontkenning neemt de vorm aan van het idee dat het dus niet psychisch is. Echter, hiermee wordt de baby dan met het badwater weggegooid, want het is, in feite, niet werkelijk een beschuldiging en de klacht kan wel degelijk echt een psychische oorzaak of achtergrond hebben.

    Als iets psychisch is, is dat vaak net zo min een geval van eigen schuld als wanneer iemand een genetische afwijking heeft die een vervelende ziekte veroorzaakt. Mensen hebben feitelijk niet zo heel veel invloed op hun gevoelsprocessen. In het bijzonder niet in hun kinderjaren, wanneer de kernen voor de meeste in de psyche gebaseerde problemen zich vormen. Kinderen hebben nu eenmaal per definitie onvolgroeide hersenen en zullen dus niet de meest volmaakte gevoelens ontwikkelen. Ook krijgen kinderen niet altijd de meest volmaakte opvoeding en is de maatschappij niet werkelijk gericht op een volmaakte emotionele ontwikkeling van mensen. To say the least.

    In de kindertijd ontstane gevoelspatronen gaan niet vanzelf weg, die blijven invloed hebben. Iedereen kan dus wat minder volmaakte gevoelsprocessen hebben. Om verschillende redenen kunnen daarop lichamelijke reacties ontstaan, die problematische vormen aannemen.

    Is het zowiezo al niet terecht om bij psychische achtergronden schuld te veronderstellen, voor sommigen is het wel erg duidelijk dat dit niet het geval is. Mensen die als kind geweld of seksueel misbruik hebben ondervonden, hebben in hun volwassen leven vaak allerlei psychische en lichamelijke problemen. Lichamelijke pijn, bijvoorbeeld, kan dan veel meer angst met zich meebrengen als bij iemand die als kind voornamelijk liefdevol behandeld is. Dit kan vervolgens allerlei problemen met pijnen veroorzaken. Iemand kan bijvoorbeeld ook "onverklaarbare" problemen met vermoeidheid ontwikkelen. De schuld ligt hier dan toch bij degenen die het kind misbruikt hebben.

    Iets kan dus wel voelen als een onterechte beschuldiging, maar toch op een werkelijk iets wijzen. Zelf zie ik psychische issues niet als iets wat verwijtbaar is.

    "Lichamelijke klachten hebben geen psychische oorzaken"

    Het is erg jammer dat sommigen denken dat lichamelijke problemen geen psychische oorzaken kunnen hebben. Vanuit mijn jarenlange dagelijkse ervaring met het verwerken van mijn eigen gevoelens heb ik dit zodanig veel bij mijzelf gezien, dat ik denk dat dat in het algemeen in feite veel vaker het geval is dan gedacht wordt. In een toekomstige publicatie wil ik daar dieper op in gaan, met specifieke mechanismen en manieren om de gevoelens te verwerken.

    Het grote probleem bij het onderzoeken of verwerken van gevoelens is dat verreweg de meeste mensen in hun leven zodanig veel gekwetst zijn, op allerlei verschillende manieren, dat het moeilijk is om gevoelens ongefilterd toe te laten en te voelen. De grote hoeveelheid oordelen, bijvoorbeeld, waar mensen elkaar mee confronteren, gecombineerd met allerlei vormen en mates van verbale agressie (of anderszins) zorgt ervoor dat mensen veel angst voor gekwetsheid ontwikkelen. In het algemeen kunnen mensen daardoor niet zo goed bij hun gevoel, en al helemaal niet bij de onderliggende gevoelens uit hun kindertijd die hun gedrag en gevoel voor een groot deel sturen. Het is, bij wijze van spreken, makkelijker om onderzoek te doen naar de werking van de hersenen, dan naar wat er, onder de oppervlakte, aan gevoelens in iemand omgaat. Sommigen hebben het liever over het "beloningscentrum" dat wordt aangesproken, dan over dat iets bevredigend voelt, of over een "gelukshormoon" dat in de hersenen vrijkomt, dan over een gevoel van blijdschap.

    Overigens is er een naam voor lichamelijke klachten met psychische oorzaak: deze heten "psychosomatisch". Voor zover mij bekend, wordt hier onderzoek naar gedaan en zijn er allerlei verbanden bekend.

    "Arts wil gebrek aan begrip niet toegeven"

    De opmerking dat artsen gebrek aan begrip niet zouden willen toegeven, als ze zeggen dat een klacht een psychische oorzaak heeft, is een beschuldiging. Deze beschuldiging zal een reactie zijn op de gevoelde beschuldiging waar ik het eerder over had. Wanneer mensen zich onterecht beschuldigd voelen zijn ze nogal eens geneigd om in hun kwaadheid degene door wie ze zich beschuldigd voelen te gaan beschuldigen.

    Zelf heb ik nooit de indruk gehad dat een arts naar mij toe iets beweerde, alleen omdat deze zelf niet begreep wat er aan de hand was. Ik vind het ook wat vergezocht, om te veronderstellen dat een arts naar het argument van "het is psychisch" zou grijpen, om eigen onvermogen te verdoezelen. Vanuit mijn eigen ervaring weet ik ook met zekerheid dat lichamelijke klachten psychische oorzaken kunnen hebben.

    De arts zal wellicht niet direct aan kunnen geven wat dan precies die psychische oorzaak is. Dat is iets waar dan nader onderzoek naar nodig zou zijn.

    "Lichamelijke klachten met psychische achtergrond zijn niet te behandelen"

    Als de oorzaak van een lichamelijk klacht "psychisch" en "eigen schuld" zou zijn, dan kan het erop lijken dat deze niet te behandelen zou zijn. Er op een verwijtende manier naar kijken leidt dan tot gedachten als "je doet het zelf, zoek het zelf dus maar uit". Men voelt zich dan met de hulpvraag in de steek gelaten en vernederd met dat idee van eigen schuld. De dokter kan het niet behandelen, maar hoe je dat zelf dan zou moeten aanpakken is volstrekt onduidelijk. En mensen willen de optie van psychotherapie nogal eens niet, want ze "zijn toch niet gek?"

    Mijn indruk is dat er ook grenzen zijn aan wat medische professionals kunnen bereiken bij psychosomatische klachten. Je komt al gauw bij psychotherapie of psychiatrie uit, met EMDR indien nodig, maar dat is lang niet altijd effectief. Er is het probleem om zich al of niet tegenover zo'n therapeut te openen. Er is al of niet een klik, die toch wel veel invloed heeft. En je kunt je afvragen of de vorm van eenmaal per week een gesprek van 3 kwartier of een uur wel zo'n goede vorm is. Als iemand de vaardigheden heeft om zonder hulp gevoelens te verwerken, kan die dat doen wanneer de problematische gevoelens opkomen, in plaats van te moeten wachten tot de volgende sessie.

    Daarom geloof ik meer in een Mindfulness-achtige benadering, zoals ik die zelf al vele jaren gebruik. Behalve mijn ervaring met mijn terugkomende lage rugpijn, heb ik de afgelopen driekwart jaar ook met succes aan andere lichamelijke problemen gewerkt. Maar daarover op een ander moment meer.

    Vernieuwing na de Diamond Approach

    © | 27 September 2020 | , | reageren (0)

    Eerder heb ik hier geschreven over kritiek die ik heb op de Diamond Approach, die ik ontwikkelde in de tijd dat ik bezig was met mijn beslissing om te stoppen met de Ridhwan School. Inmiddels ben ik al weer enige tijd bezig met het ontwikkelen van een nieuwe visie op de psyche en zelfrealisatie. Dit moet uiteindelijk leiden tot publicaties over hoe in een continu proces je gevoelens te verwerken en, ten behoeve daarvan, hoe de psyche functioneert.

    Omdat mijn visie zich nog steeds ontwikkeld en omdat ik de details wil bewaren voor die toekomstige publicaties, wil ik er op dit moment nog niet al te diep op ingaan hoe die visie er precies uitziet. Wat ik erover kan zeggen is dat ik deze baseer op voor mij bruikbare aspecten van de Diamond Approach en deze combineer met andere benaderingen. Ik moderniseer dit op een wijze waarbij ik verwacht dat deze visie zowel acceptabel zal zijn voor mensen die spirituele benaderingen gewend zijn, als voor mensen die uit een psychologische of neurologische hoek komen.

    Mijn eigen emotionele ontwikkeling is in een stroomversnelling gekomen door deze visie die ik ontwikkel. De snelheid waarmee het proces van verwerken van gevoelens bij mij verloopt is duidelijk toegenomen en ik heb nu invloed op een aanmerkelijk groter scala aan aspecten van lichaam en geest.

    Trage schildklier en depressie: psychologische oorzaak

    © | 10 October 2018 | , | reageren (0)

    Een depressie kan soms samenhangen met een te trage schildklier. In het algemeen wordt aangenomen dat de oorzaak lichamelijk is en het gevolg psychologisch: dat je depressief zou worden van een te trage schildklier. Ik heb reden om aan te nemen dat het ook andersom kan zijn: dat psychologische redenen een te trage schildklier kunnen veroorzaken.

    Lichaamstemperatuur

    Ik kwam in eerste instantie op dit idee, omdat er gevoelens zijn die, na het verwerken ervan, een verhoogde lichaamstemperatuur kunnen geven. Ik vroeg me af hoe dat kan en verwachtte dat daar een hormonale oorzaak voor zou kunnen zijn. Het niveau van schildklierhormonen kan ook invloed op de lichaamstemperatuur hebben.

    Het gaat hier om gevoelens van iets niet aankunnen. Dus niet direct gevoelens van machteloosheid of je tegengehouden voelen, maar iets niet aankunnen, ergens niet tegen kunnen. Machteloosheid of je tegengehouden voelen kan dan wel het gevolg zijn van zulke gevoelens.

    Bij mijzelf en anderen (binnen de Ridhwan-school) heb ik vaak gezien dat je het, na het doorwerken van zulke gevoelens, even warm, of soms zelfs flink warm kunt hebben. Van het ene moment op het andere. Na een paar minuten wordt je temperatuur dan weer normaal. Mensen voelen dan nogal eens de behoefte een laag kleding (jack, vest) uit te trekken. Wanneer dit gebeurt, is het gevoel van niet kunnen er niet meer, en voel je je innerlijk sterk. In de Diamond Approach wordt dit de "Rode Essentie" genoemd.

    Voelen en verwerken

    Ik heb de ervaring dat er specifieke plekken op de middellijn van het lichaam zijn, waar je een duidelijke toegang tot specifieke gevoelens hebt. Zo kun je op het onderste deel van je borst hart-gevoelens bijvoorbeeld duidelijker voelen (liefde, versmelting, haat, enz.) en kun je tussen je wenkbrauwen, waar je fronst, gevoelens die te maken hebben met al of niet begrijpen duidelijker voelen. Om dat te voelen werkt het om van de oppervlakte van je lichaam naar binnen toe te voelen.

    Vanuit deze ervaring, heb ik uitgeprobeerd of dit ook werkt op de plek waar de schildklier zit. En dit bleek voor mij inderdaad zo te zijn. Als ik op of onder mijn adamsappel van buiten naar binnen voel, komen er gemakkelijker gevoelens van niet kunnen op. Het verwerken van die gevoelens gaat voor mij dan makkelijker. Dit heeft dan, afhankelijk van de intensiteit, soms tot gevolg dat ik het warm krijg.

    Het lijkt me geen vreemd idee, dat depressie in bepaalde gevallen te maken kan hebben met gevoelens van iets belangrijks niet aankunnen, of ergens niet tegenkunnen.

    Gevoelens verwerken in plaats van medicijnen

    Het lijkt er dus op, dat het niet altijd lichamelijke oorzaken zijn die een te trage schildklier veroorzaken, maar dat dit ook psychologische kunnen zijn. Iemand die depressief is, met het gevoel het leven niet aan te kunnen, terwijl er tevens sprake is van een te laag niveau aan schildklierhormonen, zou misschien beter geholpen kunnen zijn met hulp bij het verwerken van gevoelens van niet kunnen. Het zou wel eens zo kunnen zijn dat, in bepaalde gevallen, het gebruik van medicijnen om schildklierhormonen aan te vullen niet meer als symptoombestrijding is.

    Kritiek op de Diamond Approach

    Na 11 jaar bij de Ridhwan School te zijn geweest (waar de Diamond Approach onderwezen wordt) ben ik tot de conclusie gekomen dat ik het op cruciale onderdelen niet eens ben met de visie ervan. Ik wil in een aantal blogposts beschrijven waar voor mij de problemen zitten.

    (Om dit te kunnen volgen zul je enigszins met de Diamond Approach op de hoogte moeten zijn.)

    In het kort, zijn het deze onderdelen:

    • Naar mijn idee is het in principe geen probleem dat je psyche patronen uit je verleden herhaalt. De Diamond Approach ziet dit echter als een basisprobleem waardoor je niet jezelf zou zijn, en ziet het als een kernonderdeel van het Ego, dat te overwinnen valt. Zie blogpost 'De Diamond Approach en het herhalen van patronen uit je verleden'.
    • Er wordt geclaimd dat Diamond Approach gebaseerd is op de Heilige Ideeën van het Enneagram, zoals die in het boek 'Facets of Unity' van A.H. Almaas beschreven staan. Dit zijn 'verlichte' zienswijzen, gebaseerd op vertrouwen in het Universum. Ze staan tegenover 'niet-verlichte' zienswijzen van het Ego, die gebaseerd zijn op het ontbreken van zulk vertrouwen. Echter, mijns inziens zijn de kernbegrippen van de Diamond Approach gebaseerd op de niet-verlichte zienswijze van Enneagram type 4. Daarmee valt wat mij betreft de basis weg onder de onderverdeling Being - Ego - True Nature - The Point - The Pearl. Zie blogpost 'De Diamond Approach als Enneagram Type 4-visie'.
    • Het veelvuldige gebruik van het begrip 'Identiteit' in de Diamond Approach is mijns inziens het gevolg van het Enneagram Type 4-karakter ervan. Het heeft daarmee geen objectieve of nuchtere waarheid, maar is een beperkte zienswijze. Zie blogpost 'De Diamond Approach en identiteit'.
    • 'Black Space' is naar mijn idee geen 'Essentiële kwaliteit', maar een herinnering aan ervaringen in het donker.
    • Ik ervaar 'Brilliancy' niet als een algemene vorm van Essentiële Intelligentie, maar als een toename van de hoeveelheid detail die ik in mijn perceptie waarneem. Het is daarmee geen mix van alle andere Essentiële Kwaliteiten, zoals Almaas het zegt.
    • De meditatie op de 'Kath' bij de Ridhwan School heb ik als onnodig beperkend voor het bewegen van de aandacht ervaren.

    « Vorige